Bohemian Fantasy

Bohemian Fantasy // Vignolle Ensemble o.l.v. Eduardus Lee
za 14 dec
 // 20.15 uur // Doopsgezinde Kerk, Utrecht
zo 15 dec // 15.00 uur // Lutherse Kerk, Edam

Programma
Dvořák – Twee walsen
Janáček – Suite voor strijkers
Suk – Serenade voor strijkers

Janáček – Suite voor strijkers
Leoš Janáček (1854-1928) was in zijn jeugd koorknaapje en werd muziekleraar en oprichter van het latere conservatorium in Brno. Hij liet zich voor zijn composities veel inspireren door volksmuziek. De Suite voor strijkers is een vroege compositie van Janáček, die eigenlijk veel meer bekendstaat om de heftige en grootschalige werken die hij op latere leeftijd schreef. Hij schreef de suite op 23-jarige leeftijd, destijds nog erg beïnvloed door de composities van zijn landgenoot Dvorak, die later bovendien zijn schoonvader zou worden: op 40-jarige leeftijd trouwde Janacek Dvoraks destijds 16-jarige dochter. Het was geen gelukkig huwelijk en Janaceks, met als genadeklap het overlijden van hun tienerdochter Olga, die aan buiktyfus bezweek. Janaceks muziek werd na Olga’s overlijden een stuk zwaarmoediger van aard. Maar… toen Janacek al 60 was vond hij nieuwe inspiratie in de liefde: in 1916 leerde hij Kamila kennen, een vrouw van bijna 40 jaar jonger, bovendien getrouwd. Ondanks hun beider huwelijken en het feit dat Kamila niet op Janaceks avances in ging (maar ze ook niet afwees), was de hopeloos verliefde Janacek weer zó boven Jan dat hij in de laatste 13 jaar van zijn leven nog een groot aantal frisse en energieke werken schreef, ook nu weer sterk geinspireerd op de Slavische volksmuziek. In 1928 – hij is dan net 74 – overlijdt Leos Janacek in Ostrava aan de gevolgen van een longontsteking.

Suk – Serenade voor strijkers
De Tsjechische componist Josef Suk (1874-1935) is vandaag de dag niet meer zo bekend. Suks leraar aan het conservatorium van Praag, Antonín Dvořák, is dat wel. Suk groeide op in een muzikaal onderwijzersgezin en ging later zelf viool studeren. Hij was kind aan huis bij Dvořák, en werd tijdens de vele bezoeken verliefd op Dvořáks 14-jarige dochter Otylka, met wie hij in 1898 trouwde. Tijdens de lessen die Suk kreeg van Dvorák, merkte de laatste op dat Suk vooral veel droevige, melancholische composities schreef. Op een mooie dag in 1892 zei Dvořák tegen hem: ‘Het is nu zomer. Schrijf voor de verandering eens wat vrolijks!’ Het resultaat was de Serenade voor Strijkers. Componist Johannes Brahms, vriend van Dvořák, was ook enthousiast over de Serenade, die in 1895 voor het eerst in zijn geheel werd uitgevoerd onder leiding van Antonín Bennewitz, Suks viooldocent. Suk had zich bij het schrijven van de Serenade deels door Brahms laten inspireren: het hoofdthema in het eerste deel vertoont grote overeenkomst met het hoofdthema uit Brahms’ Vioolconcert. Na het succes van de Serenade schreef Suk nog behoorlijk wat grote werken, onder andere toneelmuziek en symfonische gedichten. Zijn huwelijk met Otylka gaf zijn werk een romantische, vrolijke kleur, maar toen zij in 1905 plotseling overleed, was direct terug te horen in zijn composities, die donkerder van klank werden. Tot op de dag van vandaag is de Serenade voor Strijkers Suks bekendste werk. Het mag zich meten met andere bekende serenades, zoals die van Tsjaikovski, Elgar en Dvořák zelf. Het muzikale talent van de familie Suk ging gelukkig niet verloren: zijn kleinzoon Josef Suk III (1929-2011) werd een groot violist. Van hem zijn op YouTube nog verschillende video-opnames te vinden, onder andere een waarop hij in het Vioolconcert van zijn overgrootvader Antonín Dvořák soleert.